კვარაცხელიას გვარის ეტიმოლოგიისათვის » სამეგრელო
რეკლამა

მიმდინარეობს ტექნიკური სამუშაოები.

» » კვარაცხელიას გვარის ეტიმოლოგიისათვის


კვარაცხელიას გვარის ეტიმოლოგიისათვის

ტ.ლემონჯავა.


ონომასტიკაში (ლექსიკოგრაფიის დარგია, რომელიც ადამიანთა საკუთარ სახელებს და გენეალოგიას შეისწავლის) გარკვეულია, რომ გვარების წარმოშობის ერთ-ერთი მთავარი წყარო არის ეთნიკური წარმომავლობა, ამა თუ იმ ხალხის, ეროვნებისა თუ ერისადმი კუთვნილება. მაგალითად, ფრანგი - შვილი, რუსი-ძე, რუსი - შვილი, ჭანი-შვილი, ჭანი-ა, ჭან-ბა, მეგრელი-ძე, მეგრელი-შვილი.
ჩვენ გვაინტერესებს სამეგრელოში ერთ - ერთი ყველაზე გავრცელებული გვარის კვარაცხელიას წარმომავლობა. კვარაცხელიას გვარი უძველესი წარმოშობისაა და მას საფუძვლად უდევს ერთ-ერთი (მეგრულ-ჭანური) ტომის კორაქსების, კორაელების, კორას სახელი. ეს ტომი წერილობით წყაროებში იხსენიება ჩვენს წელთააღრიცხვამდე მე-6 საუკუნეში. მას იხსენიებს პირველად ჰეკატაოს მილეთელი, შემდეგში კორაქსების სახელი ჩანს სხვადასხვა ისტორიებში. კოლას ხალხი მდინარე მტკვრის სათავის არეში, ხოლო კორაქსები ცხოვრობდნენ მდინარე ბზიფის შესართავთან და სოხუმის არეში. ჩანს კოლას ხალხმა გააერთიანა მონათესავე მეგრულ-ჭანური ტომები, მათ შორის კორაქსებიც. ამიტომ კოლას ხალხის როგორც დამპყრობლის სახელი მეგრულში შემორჩა როგორც მწარის, შხამის აღმნიშვნელი. მეგრულში კოლა ანუ კოლო მწარეს, შხამა-შხამკოლას ნიშნავს. ხოლო კოლი ნიშნავს წვეტიან ჯოხს, რომლითაც კვალს გაავლებენ ან ჩასასობად ხმარობენ, რომ შემდეგში შიგ ჩათესონ ან ჩარგონ რამე. კოლას ხალხი იყო სწორედ კოლხეთის ტომების მეთაური, დამპყრობი - გამაერთიანებელი, ხოლო კორას ხალხი ერთერთი დაპყრობილი, მაგრამ ძლიერი ტომი.
რა კავშირი აქვს ყველაფერ ამას კვარაცხელიას გვართან? ჩვენთვის ცნობილი სპეციალურ ლიტერატურაში კვარაცხელიას გვარის წარმომავლობაზე ძალიან ცოტაა ნათქვამი. ცნობილი ისტორიკოსი სერგი მაკალათია სწერდა: „კვარაცხელიების წინაპარი გამოსულა სვანეთიდან“ (იხ. მისი „სამეგრელოს ისტორია და ეთნოგრაფია“ - 1942 წ. გვ.22“), გ. ელიავა წერს „კვარაცხელია ადგილობრივი მკვიდრი გვარია. მათი შთამომავალნი ამ გვარის წარმოშობის წყაროდ თვლიან სიმკვირცხლეს, რაც დამახასიათებელია მათთვის, კვარაცხელია-მკვირცხლი, ცოცხალი, მოძრავი, დაუდგრომელიო. გვარის შორეული წინაპრის ეს ზედმეტი სახელი შემდეგში მათ შთამომავალს გვარად შერჩაო, - გვიამბობდა თედო ნაჭყებია „ძიკის წინაპართაგან გაგონილს“ (იხ. გ.ელიავა, მხარეთმცოდნის თვალით“. 1978 წ. გვ.61).
ჩვენ ვფიქრობთ ასე მარტივად არ აიხსნება. სწორია, რომ კვარაცხელიას წინაპრები სვანეთიდან თუ რაჭიდან (რაჭაში არის კვარას ციხე) ჩამოსახლებულან, მაგრამ სახელის გამოყვანა მკვირცხლიდან, კურცხიდან არასწორია. სიმკვირცხლე მეგრელთა დამახასიათებელი თვისებაა, იგი მარტო კვარაცხელიას გვარს არ მიეწერება.
როგორც ზემოთ ვთქვით, კვარაცხელიას გვარი წარმოშობილად მიგვაჩნია კორაქსების, კორას ხალხისაგან. ისინი ცხოვრობდნენ შავი ზღვის პირას ბზიფის არეში, რომელიც შემდეგში სხვა ტომებმა დაიკავეს და როგორც ჩანს აბორიგენი კორაქსები აიძულეს აყრილიყვნენ და კავკასიის მთებს შეხიზნებოდნენ. დროთა განმავლობაში როცა მრავალი მეგრულ-ჭანური ტომი გაერთიანდა და შეიქმნა ერთიანი ზანური (მეგრულ-ჭანური) ენა, ჩამოყალიბდა ახალი ხალხი, თავისი სახელმწიფო ლაზიკით, ეგრისით (ჩვენი წელთააღრიცხვის მე-2, მე-6 საუკუნეში), კორას ხალხი დაუბრუნდა თავის ძირეულ ხალხს მეგრელებს. მაგრამ მათი გვარის ძირად დარჩა ტომის სახელი, რომელსაც ისინი ეკუთვნოდნენ., კორა-სიტყვამ ცვლილება განიცადა ქართულის გავლენით. კერძოდ კორა-ქს-ი ანუ კორა-ს-ხი „ელ“ სადაურობის მაჩვენებლის დართვით იქცა კორასხელი, ხოლო კორასხელი, კი მეგრული ენის ბუნების შესაბამისად კვარასხლად ანუ კვარაცხელიას. მკითხველისათვის ცნობილია, რომ ბოლოსართი „ხა“ ნიშნავს“ ხალხს, კოლას-ხი არის კორას ხალხი, ამგვარად კორასხი, კორასხელი, კვარასხელი, კვარაცხელი და დღევანდელი ფორმა კვარაცხელია გულისხმობს კორას ხალხის შთამომავალს. როგორც სხვა მეგრულ-ჭანურ ტომებთან შედარებით, ისინი როგორც აბორიგენინები, გლეხები იყვნენ. ალბათ აქედან მოდის ის თვითდარწმუნება კვარაცხელიებში ეგრძნოთ თავი ადგილისა და ვითარების ბატონპატრონად.

1194
    

კომენტარები

რეკლამა